KÖY GELENEĞİNDEN GELENEKSEL KATRAN ÜRETİMİ

Oldukça zahmetli bir süreçten geçen sedir katranı, sınırlı miktarda üretilebildiği için yüksek değer görüyor. Akın, yaz aylarında gerçekleştirdiği üretimle yılda yaklaşık 300 litre sıvı katran elde ediyor ve ürünün kilosunu 1000 liradan satışa sunuyor.

KÖKLER DAĞLARDAN TOPLANIYOR

Akın’ın üretim süreci, sedir ormanlarının bulunduğu dağlık alanlarda başlıyor. Orman Genel Müdürlüğü ve Kaş Orman İşletme Müdürlüğü’nden gerekli izinleri alan üretici, çürümüş, yıllar önce kesilmiş, kendiliğinden kurumuş ya da gövdesi tamamen yok olmuş sedir ağaçlarının köklerini topluyor.

Toplanan kökler daha sonra küçük parçalara ayrılıyor. Hazırlanan odun parçaları özel olarak kullanılan bir varile yerleştiriliyor. Varilin ağzı kapatıldıktan sonra çevresinde kontrollü şekilde ateş yakılıyor.

ISIYLA ODUNUN ÖZÜ ÇIKIYOR

Geleneksel yöntemin en önemli aşamasını ise ısıtma işlemi oluşturuyor. Varilin çevresinde yakılan ateş, içerideki sedir köklerinin belirli bir sıcaklığa ulaşmasını sağlıyor.

Isınan köklerde meydana gelen yoğunlaşma sonucunda ortaya çıkan sıvı, varile bağlı boru aracılığıyla dışarıdaki tenekeye aktarılıyor. Bu işlem sonucunda sıvı sedir katranı elde ediliyor.

Üretimin başından sonuna kadar yoğun emek gerektiğini belirten Osman Akın, uyguladığı yöntemin ayrıntılarını şöyle anlattı:

“Orman Genel Müdürlüğü Kaş Orman İşletme Müdürlüğü’nden izin alıp rüsumumuzu yatırıyoruz. Dağa çıkıyoruz, çürümüş, yıllar önce kesilmiş, kendiliğinden kurumuş ya da gövdesi yok olmuş sedir köklerini topluyoruz. Bu kökleri kesip eve getiriyoruz. Tek tek parçalayıp varilimize diziyoruz. Varilin ağzını kapattıktan sonra kenarına ateş yakıyoruz. Varilin içinin belli bir ısıya gelmesini sağlıyoruz. Elde ettiğimiz ısıyla varilin içindeki odunlar terliyor. Terleme sonucu oluşan sıvı, varile bağlı borudan tenekeye akıyor. Böylece katranı elde ediyoruz.”

YILDA YAKLAŞIK 300 LİTRE ÜRETİLİYOR

Geleneksel yöntemle gerçekleştirilen üretimin miktarı ise oldukça sınırlı. Yaz mevsiminde üretim yapan Akın, bir yıl içerisinde yaklaşık 300 litre sıvı katran elde edebildiğini belirtiyor.

Üretimin zahmetli olması, kullanılan hammaddenin sınırlı bulunması ve işlemin tamamen geleneksel yöntemlerle gerçekleştirilmesi, ürünü farklı kılan unsurlar arasında yer alıyor. Akın, elde ettiği sedir katranının kilosunu 1000 liradan sattığını ifade ediyor.

ÇOBANLARIN GELENEĞİ KUŞAKTAN KUŞAĞA SÜRÜYOR

Sinneli Mahallesi’nde sedir katranının geçmişi ise yalnızca üretimle sınırlı değil. Bölgedeki çobanlar tarafından uzun yıllardır bilinen ve kullanılan geleneksel ürün, geçmişten bugüne taşınan yerel uygulamalardan biri olarak dikkat çekiyor.

Mahallenin 73 yaşındaki eski çobanlarından Murat Akça, sedir katranının bölgede özellikle hayvancılıkla uğraşanlar tarafından geleneksel olarak kullanıldığını söyledi.

Akça, “Biz bunu atalarımızdan gördük, onlar da kullanıyordu. Çobanlar arasında bu gelenek devam ediyor” diyerek, uygulamanın kuşaktan kuşağa aktarıldığını ifade etti.

Akça ayrıca katranın geçmişte hayvanlarda bit, kene, pire ve uyuz gibi parazitlere karşı kullanıldığını, bazı çobanların ise çeşitli amaçlarla hayvanların içme suyuna kattığını anlattı.

GELENEKSEL ÜRETİMİN İZİNLE SÜRDÜRÜLEN ÖRNEĞİ

Kaş’ın dağlık bölgelerinde sürdürülen sedir katranı üretimi, bir yandan geleneksel bilgi ve emeği yaşatırken diğer yandan orman kaynaklarının kontrollü kullanımını da gündeme getiriyor.

Orman Genel Müdürlüğü’nden alınan izinlerle gerçekleştirilen üretimde, kurumuş ve ekonomik değerini yitirmiş sedir kökleri değerlendiriliyor. Böylece yıllardır bölgede bilinen bir üretim yöntemi, modern koşullar içerisinde geleneksel niteliğini koruyarak sürdürülüyor.

Sinneli Mahallesi’nde bugün hâlâ devam eden bu üretim, bir kilogramı 1000 liraya ulaşan fiyatıyla yalnızca ekonomik değeriyle değil, arkasındaki yoğun emek ve kuşaktan kuşağa aktarılan bilgiyle de dikkat çekiyor.