TAŞA İŞLENEN SELÇUKLU MİRASI GÜN YÜZÜNDE

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un duyurduğu keşif, Ani’nin yalnızca mimari yapılarıyla değil, Selçuklu döneminin inanç ve sanat anlayışını yansıtan ayrıntılarıyla da önem taşıdığını bir kez daha ortaya koydu.

SELÇUKLU MEZARLIĞI’NDA DİKKAT ÇEKEN KEŞİF

UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’nde bulunan Ani Ören Yeri’ndeki kazılar, 2021 yılından bu yana Selçuklu Mezarlığı çevresinde sürdürülüyor.

Bu çalışmalar sırasında bulunan taşın 51’e 21 santimetre ölçülerinde olduğu belirtildi. Kabartma tekniğiyle hazırlanan eserde, merkezde yer alan sekiz köşeli yıldız motifinin çevresindeki yazı kuşağında kufi hat kullanıldığı görüldü.

Taşın tamamı günümüze ulaşmamış olsa da eserin üzerinde “Hz. Muhammed” isminin toplam altı kez tekrarlandığı değerlendiriliyor. Taşın günümüze ulaşan bölümünde ise bu tekrarların üçü görülebiliyor.

SEKİZ KÖŞELİ YILDIZIN ÇEVRESİNDE KUFİ HAT

Eserin merkezinde bulunan sekiz köşeli yıldız biçimindeki motif, Selçuklu sanatında farklı mimari yapılarda karşılaşılan geometrik süsleme anlayışının dikkat çekici örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.

Motifin çevresini kuşatan yazı bölümünde kufi hatla işlenen ifadeler, taşın yalnızca dekoratif bir unsur olmadığını gösteriyor.

Uzman değerlendirmelerine göre eserin, Selçuklu Mezarlığı’ndaki kümbetlerden birine ait mimari parça olması muhtemel. Bu yönüyle taş, Ani’deki Selçuklu döneminin mimari ve kültürel özelliklerine ilişkin yeni bilgiler sağlayabilecek nitelikte.

ANİ’NİN TÜRK-İSLAM TARİHİNDEKİ YERİ

Ani, 1064 yılında Sultan Alparslan tarafından fethedilmesinin ardından Anadolu’daki Türk-İslam tarihinin önemli merkezlerinden biri haline geldi.

Kentte bugüne kadar gerçekleştirilen arkeolojik çalışmalar, Selçuklu döneminin Ani’de bıraktığı güçlü kültürel ve mimari izleri ortaya çıkardı.

Selçuklu Mezarlığı’nda yürütülen kazılardan elde edilen bulguların, alanın Anadolu’daki erken dönem Türk-İslam mezarlıklarından biri olduğunu ortaya koyduğu belirtiliyor.

Ani’de bulunan ilk dönem İslam mimarisi örnekleri de bölgenin tarihsel önemini artırıyor.

TAŞTA YAŞAYAN İNANÇ VE SANAT ANLAYIŞI

Yeni bulunan eser, dönemin taş işçiliği ile dini anlayışının aynı yapı üzerinde nasıl buluştuğunu göstermesi açısından önem taşıyor.

Geometrik motif ile kufi yazının birlikte kullanılması, Selçuklu sanatının karakteristik özelliklerinden olan estetik ve sembolik anlatımın bir örneğini oluşturuyor.

Taş üzerindeki yazının tekrar düzeni ve merkezdeki yıldız motifi, eserin ait olduğu yapının mimari tasarımı hakkında da araştırmacılara yeni ipuçları sunabilecek.

BENZER MOTİFLER FARKLI ESERLERDE DE GÖRÜLÜYOR

Ani’de ortaya çıkarılan taş üzerindeki süsleme anlayışının Anadolu’nun farklı bölgelerindeki Selçuklu ve beylikler dönemi eserleriyle benzerlik taşıdığı belirtiliyor.

Tercan’daki 1191 tarihli Mama Hatun Kümbeti, Malatya Ulu Camii, Beyşehir Eşrefoğlu Camii ve Konya’daki Tahir ile Zühre Mescidi bu süsleme geleneğinin farklı örnekleri arasında gösteriliyor.

Bu benzerlikler, Anadolu’nun farklı noktalarında gelişen mimari anlayışların ortak bir sanat ve kültür birikimi etrafında şekillendiğine işaret ediyor.

ANİ’DE TARİH YENİ BULGULARLA DERİNLEŞİYOR

Ani Ören Yeri’nde sürdürülen kazılar, her yeni buluntuyla kentin geçmişine ilişkin bilinenleri genişletiyor.

Son keşfedilen taş da bu açıdan yalnızca tek başına bir arkeolojik buluntu değil; Anadolu’da Selçuklu döneminin inanç dünyasını, sanat anlayışını ve mezarlık kültürünü anlamaya katkı sağlayabilecek somut bir tarih belgesi niteliği taşıyor.

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy da keşfi duyurduğu açıklamasında, eserin Selçuklu döneminde Hz. Muhammed’e duyulan derin muhabbetin taş üzerindeki yansımalarından biri olduğunu ifade etti.

Ani’de devam eden kazı ve araştırmaların, Anadolu’nun Türk-İslam tarihine ilişkin yeni buluntuları gün yüzüne çıkarması bekleniyor.