COP31’DE ÜÇ KRİTİK BAŞLIKTA UZLAŞMA ARANIYOR

COP31 Başkanlığı tarafından 13 Kasım’da yayımlanan gayriresmî değerlendirme notu, ülkelerin iklim kriziyle mücadelede ortak bir karar oluşturmak istediğini ancak bunun nasıl gerçekleştirileceği konusunda farklı yaklaşımlara sahip olduğunu gösterdi.

10 ve 11 Kasım tarihlerinde ülkelerle gerçekleştirilen istişarelerin ardından hazırlanan belgede, gelişmiş ülkelerin finansman sorumluluklarından enerji dönüşümünün koşullarına kadar pek çok konu ele alındı.

Müzakerelerde özellikle üç temel başlık öne çıkıyor: İklim finansmanının nasıl sağlanacağı, fosil yakıtlardan çıkışın nasıl gerçekleştirileceği ve 1,5 derece hedefinin hangi somut adımlarla korunacağı.

İKLİM FİNANSMANINDA 1,3 TRİLYON DOLAR HEDEFİ

COP31 görüşmelerinin en önemli tartışma alanlarından biri, iklim krizinden daha fazla etkilenen gelişmekte olan ülkelerin finansman ihtiyacı oldu.

Gelişmekte olan ülkeler, iklim değişikliğinin etkileriyle mücadele edebilmek, altyapılarını güçlendirmek ve uyum çalışmalarını sürdürebilmek için gelişmiş ülkelerin finansman yükümlülüklerini yerine getirmesi gerektiğini savunuyor.

Paris Anlaşması'nın 9.1 maddesi kapsamında gelişmiş ülkelerin finansman sorumluluklarının yerine getirilmesi, müzakerelerde öne çıkan talepler arasında bulunuyor.

Yeni Kolektif Nicel İklim Finansmanı Hedefi kapsamında 2030 yılına kadar finansman kaynaklarının artırılması, 2035'e kadar uyum finansmanının en az üç katına çıkarılması ve 300 milyar dolarlık finansman hedefinin gerçekleştirilmesinin hızlandırılması gündeme taşındı.

Bunun yanında iklim finansmanının uzun vadede yıllık 1,3 trilyon dolara yükseltilmesi hedefi de müzakerelerin önemli başlıklarından biri oldu.

Yeşil İklim Fonu, Uyum Fonu ve Kayıp ve Zarar Fonu gibi uluslararası mekanizmaların kaynaklarının artırılması gerektiği de vurgulandı.

Özellikle küçük ada devletleri ve en az gelişmiş ülkeler, yeni finansman kaynaklarının borç yükünü artırmayan, hibe temelli ve erişilebilir koşullarda sunulmasını istiyor.

Buradaki temel anlaşmazlık ise finansmanın hangi ülkeler tarafından, hangi kaynaklarla ve ne ölçüde karşılanacağı konusunda yoğunlaşıyor.

FOSİL YAKITLARDAN ÇIKIŞTA ÜLKELERİN YAKLAŞIMI FARKLI

Müzakerelerin ikinci önemli başlığını enerji sistemlerinin dönüşümü oluşturuyor.

Küresel iklim hedefleri doğrultusunda fosil yakıtlardan uzaklaşılması, yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılması ve verimsiz fosil yakıt sübvansiyonlarının aşamalı olarak kaldırılması yönündeki çalışmaların sürdürülmesi isteniyor.

Ancak ülkeler, enerji dönüşümünün nasıl gerçekleştirileceği konusunda aynı yaklaşımı paylaşmıyor.

Bazı ülkeler fosil yakıtlardan çıkışın hızlandırılmasını savunurken, bazıları enerji güvenliği, ekonomik kalkınma ihtiyaçları ve mevcut enerji altyapılarının dikkate alınması gerektiğini belirtiyor.

Bu görüş ayrılığı, küresel enerji politikalarının geleceği açısından müzakerelerin en hassas konularından biri olarak öne çıkıyor.

Görüşmelerde yenilenebilir enerji kaynaklarının yaygınlaştırılması, elektrik şebekelerinin güçlendirilmesi ve enerji depolama sistemlerinin geliştirilmesi de gündeme geldi.

Ayrıca 2035 yılına kadar küresel elektrifikasyon oranının yüzde 35'e çıkarılması önerisi değerlendirilen başlıklar arasında yer aldı.

Enerjiye erişim, maliyetler ve teknolojik imkânlar arasındaki dengenin nasıl kurulacağı ise ülkeler arasında ortak bir yaklaşım oluşturulması gereken konuların başında geliyor.

1,5 DERECE HEDEFİ İÇİN DAHA HIZLI ADIM BEKLENİYOR

COP31 müzakerelerinin üçüncü kritik başlığı, küresel sıcaklık artışının 1,5 dereceyle sınırlandırılması hedefi oldu.

Bilimsel değerlendirmeler doğrultusunda bu hedefin korunabilmesi için sera gazı emisyonlarının hızlı, derin ve sürekli biçimde azaltılması gerektiği vurgulanıyor.

COP31 Başkanlığı'nın değerlendirme notunda da sıcaklık artışının 1,5 derece eşiğini aşması ihtimaline dikkat çekilerek olası aşımın büyüklüğünün ve süresinin mümkün olduğunca sınırlandırılması gerektiği ifade edildi.

Gelişmiş ülkelerin emisyon azaltımında daha erken ve güçlü adımlar atması, net sıfır emisyon hedeflerine ulaşması ve gerekli görülen alanlarda net negatif emisyon çalışmalarını geliştirmesi yönündeki öneriler de belgede yer aldı.

Kuraklık, seller, su kıtlığı, buzulların geri çekilmesi, çölleşme ve okyanuslardaki değişimler, iklim krizinin giderek ağırlaşan sonuçları arasında gösterildi.

Özellikle iklim değişikliğinden etkilenen dağlık bölgeler için finansman ve kapasite geliştirme odaklı özel bir çalışma programı oluşturulması da gündeme getirildi.

SU, TARIM VE DOĞAL YAŞAM DA MÜZAKERELERDE

COP31 gündemi yalnızca enerji ve finansman konularıyla sınırlı kalmadı. İklim değişikliğinin doğrudan etkilediği su kaynakları, tarım, ormanlar ve doğal ekosistemler de değerlendirmelerde önemli yer tuttu.

Erken uyarı sistemlerinin yaygınlaştırılması, ormanların korunması, doğa temelli çözümlerin desteklenmesi ve okyanusların korunmasına yönelik çalışmaların geliştirilmesi gerektiği belirtildi.

Metan gibi kısa ömürlü iklim kirleticilerinin azaltılması, atık yönetiminin iyileştirilmesi ve gaz sızıntılarının önlenmesi de öneriler arasında yer aldı.

Gıda sistemlerinde iklim dostu teknolojilerin yaygınlaştırılması ve tarımsal üretimin iklim değişikliğine karşı daha dayanıklı hale getirilmesi gerektiğine dikkat çekildi.

Bunun yanında karbondioksit yakalama, kullanma ve depolama teknolojileri ile karbondioksit giderimine yönelik çalışmaların geliştirilmesi de gündeme geldi. Bu teknolojilerin uygulanmasında güvenlik önlemlerinin önemine vurgu yapıldı.

BİLİMSEL VERİLER VE ULUSLARARASI İŞ BİRLİĞİ VURGUSU

Değerlendirme notunda bilimsel verilerin iklim politikalarının temelini oluşturması gerektiği de belirtildi.

Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin (IPCC) bilimsel değerlendirmelerdeki merkezi rolüne dikkat çekilirken, yedinci değerlendirme raporunun hazırlık süreçlerinin hızlandırılması istendi.

Çocukların, gençlerin ve yerli halkların iklim politikalarına katılımının güçlendirilmesi, okyanus ve iklim arasındaki ilişkinin daha kapsamlı ele alınması ve uluslararası iş birliğinin artırılması da öne çıkan konular arasında yer aldı.

Paris Anlaşması'nın 6. maddesi kapsamındaki uluslararası iş birliğinin geliştirilmesi ve COP31 Başkanlığı tarafından başlatılan Bridge Girişimi ile Küresel Uygulama Hızlandırıcısı'nın desteklenmesi yönündeki önerilere de belgede yer verildi.

YAYIMLANAN BELGE NİHAİ KARAR DEĞİL

COP31 Başkanlığı tarafından 13 Kasım'da yayımlanan değerlendirme notunun, ülkeler arasında uzlaşma sağlandığını gösteren bağlayıcı veya nihai bir karar olmadığı özellikle belirtildi.

Belge, 10 ve 11 Kasım tarihlerinde gerçekleştirilen gayriresmî istişarelerde ülkeler tarafından dile getirilen görüşleri bir araya getiriyor.

Başkanlık, notun ülkelerin görüşlerinin ağırlığını veya hangi önerinin ne kadar destek gördüğünü göstermediğini de kaydetti. Ülkelerin müzakerelerin ilerleyen aşamalarında önerilerini ve karar metninin farklı unsurlarına ilişkin değerlendirmelerini sunabilecekleri ifade edildi.

Antalya'da devam eden COP31 sürecinde ortaya çıkan tablo, küresel iklim mücadelesinin yalnızca hedef belirlemekle sınırlı olmadığını bir kez daha gösteriyor.

Finansmanın kim tarafından karşılanacağı, fosil yakıtlardan çıkışın hangi takvimle gerçekleşeceği ve 1,5 derece hedefi için hangi somut adımların atılacağı, ülkelerin ortak bir karar oluşturabilmesi açısından belirleyici olacak.

Antalya'daki müzakerelerin önümüzdeki aşamalarında bu üç başlıkta nasıl bir uzlaşma sağlanacağı, COP31'in sonuçları açısından yakından takip edilecek.