SAĞLIKTA YENİ HEDEF: TÜKETEN DEĞİL, GELİŞTİREN VE ÜRETEN TÜRKİYE!

Türkiye, sağlık sektöründe stratejik öneme sahip ilaç, aşı ve tıbbi cihaz üretiminde yerli kapasitesini artırmak için yeni adımlar atmaya hazırlanıyor. 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı kapsamında belirlenen hedefler doğrultusunda, sağlık teknolojilerinde yerli üretimin desteklenmesi, ithalat bağımlılığının azaltılması ve Türkiye'nin uluslararası pazardaki rekabet gücünün artırılması amaçlanıyor.

Yeni dönemde özellikle aşı ve biyoteknolojik ilaç üretimi, yerli kanser tanı kitleri, yenilikçi tıbbi cihazlar ve yapay zekâ tabanlı sağlık teknolojileri öncelikli çalışma alanları arasında yer alacak.

Program kapsamında kamu, özel sektör, üniversiteler ve araştırma-geliştirme kuruluşları arasındaki iş birliklerinin güçlendirilmesi planlanıyor. Üretim altyapısının yanı sıra klinik araştırma, test, analiz, sertifikasyon ve ruhsatlandırma süreçlerinin geliştirilmesi de hedefleniyor.

AŞI ÜRETİMİNDE YERLİ KAPASİTE GÜÇLENDİRİLECEK

Sağlıkta dışa bağımlılığın azaltılması amacıyla öncelikli çalışma alanlarından biri aşı üretimi olacak.

Yeni program kapsamında aşı ve aşıların üretiminde kullanılan alt bileşenlere yönelik projeler, sanayi, kamu ve özel sektör iş birlikleriyle desteklenecek.

Özellikle bağışıklama programında kullanılan aşıların Türkiye'de üretilebilmesine yönelik çalışmaların geliştirilmesi hedefleniyor.

Bu doğrultuda yeni aşı adaylarının geliştirilmesi, üretim teknolojilerinin güçlendirilmesi ve araştırma-geliştirme ekosisteminin sürece daha etkin katılması planlanıyor.

Aşı üretiminde yalnızca nihai ürünün değil, üretim sürecinde kullanılan kritik bileşenlerin de yerli imkânlarla karşılanması önem taşıyor. Böylece olası küresel tedarik sorunlarına karşı Türkiye'nin sağlık alanındaki hazırlık kapasitesinin artırılması amaçlanıyor.

BİYOTEKNOLOJİK İLAÇLAR İÇİN YENİ DESTEK MEKANİZMALARI

Programın önemli başlıklarından birini de biyoteknolojik ilaçlar oluşturuyor.

Biyobenzer ilaçların geliştirilmesi ve üretimi desteklenirken, öncelikli ilaç teknolojileri ve biyoteknolojik ürünlerin geliştirilmesine yönelik yeni destek çağrılarının açılması öngörülüyor.

Özellikle patent koruma süresi sona eren veya yakın zamanda sona erecek biyoteknolojik ilaçların Türkiye'de üretilebilmesi için yeni mali ve altyapı destek mekanizmaları oluşturulacak.

Bu çalışmalarla Türkiye'nin yalnızca ilaç tüketen bir pazar olmaktan çıkarak biyoteknolojik ilaç geliştiren, üreten ve ihraç eden ülkeler arasında yer alması hedefleniyor.

Program kapsamında araştırma altyapısının geliştirilmesinin yanı sıra deney hayvanlarının kullanımına yönelik sertifika programlarının düzenlenmesi de planlanıyor.

YERLİ KANSER TANI KİTLERİ GELİŞTİRİLECEK

Sağlık teknolojilerindeki yerlileşme hamlesinin dikkat çeken başlıklarından biri de kanser tanı kitleri olacak.

Yerli kanser tanı kitlerinin geliştirilmesi ve prototiplerinin üretilmesi amacıyla özel sektörle stratejik iş birlikleri ve proje ortaklıkları kurulması planlanıyor.

Bu kapsamda geliştirilecek teknolojilerin laboratuvar aşamasından klinik araştırma süreçlerine ve ticarileşmeye kadar ilerleyebilmesi için destek mekanizmaları oluşturulacak.

Aşı, ilaç, tıbbi cihaz, tanı kiti ve yapay zekâ tabanlı sağlık teknolojileri üzerinde çalışan girişimlere bilimsel danışmanlık sağlanacak.

Özellikle klinik araştırma süreçlerinde karşılaşılan teknik ve idari aşamaların daha sağlıklı yürütülmesi için girişimlere rehberlik verilmesi öngörülüyor.

Bu destekler kapsamında;

• Klinik araştırma protokollerinin hazırlanması,

• Araştırma merkezlerinin seçilmesi,

• Gönüllü katılım süreçlerinin planlanması,

• Etik kurul başvurularının yürütülmesi,

• Düzenleyici kurumların talep ettiği süreçlerin tamamlanması

gibi konularda bilimsel ve teknik destek sunulacak.

SAĞLIK VE BİYOTEKNOLOJİ GİRİŞİMLERİNE HIZLANDIRMA DESTEĞİ

Sağlık teknolojilerinde yenilikçi fikirlerin ürüne dönüşmesini kolaylaştırmak amacıyla yeni bir girişimcilik modeli de gündemde.

Program kapsamında sağlık ve biyoteknoloji alanındaki teknoloji girişimlerine yönelik hızlandırma merkezi modeli tasarlanacak ve pilot hızlandırma programı uygulanacak.

Bu modelle özellikle araştırma aşamasındaki projelerin geliştirilmesi, yatırım ve iş ortaklıklarına erişmesi, klinik süreçlere hazırlanması ve ticarileşme aşamasına geçmesi desteklenecek.

Böylece üniversitelerde, araştırma merkezlerinde ve teknoloji girişimlerinde ortaya çıkan yenilikçi çalışmaların ekonomik değere dönüşmesinin önü açılacak.

TIBBİ CİHAZDA YERLİ ÜRETİM VE TEKNOLOJİ TRANSFERİ

Türkiye'nin sağlık teknolojilerindeki yerlileşme hedefinde tıbbi cihaz sektörü de önemli bir yer tutuyor.

Kamu desteğiyle geliştirilen yenilikçi tıbbi cihazların pazara ulaşmasını kolaylaştırmak amacıyla kamu alımlarının stratejik bir destek aracı olarak kullanılması planlanıyor.

Bu yaklaşım sayesinde yerli üreticilerin geliştirdiği ürünlerin sağlık sisteminde kullanılmasının kolaylaştırılması ve firmaların uluslararası pazarlara açılabilecek üretim kapasitesine ulaşması hedefleniyor.

Programda ayrıca savunma sanayisi başta olmak üzere farklı sektörlerde geliştirilen teknolojilerin tıbbi cihaz alanına aktarılması da öncelikli konular arasında bulunuyor.

TÜBİTAK Sanayi AR-GE Destek Programı ve KOBİ AR-GE Başlangıç Destek Programı kapsamında sunulacak yenilikçi projelere öncelik verilmesi öngörülüyor.

Bu kapsamda hem askeri hem de sivil kullanım potansiyeli bulunan teknolojilerin sağlık sektörüne kazandırılması amaçlanıyor.

TEST, ANALİZ VE SERTİFİKASYON ALTYAPISI GELİŞTİRİLECEK

Yerli sağlık ürünlerinin uluslararası pazarlarda kabul görmesi için üretim kadar test, analiz ve belgelendirme altyapısı da önem taşıyor.

Türkiye'nin biyoteknolojik ilaç ve tıbbi cihaz alanında üretici ve ihracatçı konumunu güçlendirmek amacıyla uluslararası akreditasyona sahip test ve analiz altyapısının oluşturulması hedefleniyor.

Bu doğrultuda Aziz Sancar Araştırma Merkezi bünyesindeki laboratuvarın;

• ISO 15189: Tıbbi laboratuvarların kalite ve yeterlilik standartları,

• ISO 20387: Biyobankacılık standartları,

• ISO 27001: Bilgi güvenliği yönetim sistemi

kapsamındaki hazırlık süreçlerinin yürütülmesi planlanıyor.

Bu çalışmaların tamamlanmasıyla sağlık ürünlerinin güvenilirlik, kalite ve uluslararası standartlara uygunluk süreçlerinin güçlendirilmesi amaçlanıyor.

SAĞLIK VADİSİ İÇİN MEVZUAT ÇALIŞMASI

Sağlık teknolojileri alanında yeni bir ekosistem oluşturulması amacıyla Sağlık Vadisi'nin kurulmasına yönelik yöntemlerin belirlenmesi ve mevzuat çalışmalarının yürütülmesi de programda yer aldı.

Sağlık Vadisi modeliyle ilaç, biyoteknoloji, tıbbi cihaz ve araştırma-geliştirme faaliyetlerinin ortak bir yapı içerisinde desteklenmesi hedefleniyor.

Böylece araştırmacılar, teknoloji girişimleri, üreticiler ve sağlık sektörü paydaşları arasında daha güçlü bir iş birliği zemini oluşturulması amaçlanıyor.

YURT DIŞINDAKİ SAĞLIK TESİSLERİNE YERLİ ÜRÜN DESTEĞİ

Türkiye'nin sağlık alanındaki üretim kapasitesinin yurt dışındaki faaliyetlere de yansıtılması hedefleniyor.

Türkiye tarafından başka ülkelerde kurulan veya desteklenen sağlık tesislerinin ihtiyaç duyduğu ilaç, tıbbi cihaz ve sarf malzemelerinin yerli üreticilerden temin edilmesi için dijital tedarik ve izleme sistemi oluşturulması planlanıyor.

Bu uygulamanın hem yerli üreticilere yeni pazarlar kazandırması hem de Türkiye'nin sağlık alanındaki uluslararası iş birliklerini güçlendirmesi bekleniyor.

İlaç ihracatındaki kısıtlamaların kaldırılması ve Avrupa Birliği ile karşılıklı tanıma anlaşmalarının hayata geçirilmesi amacıyla da yeni adımlar gündemde.

Bu kapsamda Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumuna bağlı ihracat kontrolörlüğü birimlerinin kurulması hedefleniyor.

İLAÇ SEKTÖRÜNDE 418,4 MİLYAR LİRALIK PAZAR

Programda yer alan veriler, Türkiye ilaç sektörünün ulaştığı ekonomik büyüklüğü de ortaya koyuyor.

2026 yılının ocak-temmuz döneminde ilaç sanayisindeki üretim, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 12,2 arttı.

Yılın ilk sekiz ayında Türkiye ilaç pazarında 1,74 milyar kutu ilaç satılırken, toplam satış değeri 418,4 milyar liraya ulaştı.

Yılın ilk yedi ayında Türkiye'de üretilen ilaçların pazar payı ise kutu ve değer bazında farklılık gösterdi.

Yerli ilaçların pazardaki payı kutu bazında yüzde 92, değer bazında yüzde 52,5 olarak gerçekleşti.

Bu veriler, Türkiye'de ilaç tüketiminin büyük bölümünün kutu bazında yerli üretimle karşılandığını, ancak ekonomik değer açısından ithal ürünlerin pazardaki ağırlığının sürdüğünü gösteriyor.

TIBBİ CİHAZ SEKTÖRÜNDE 4,5 MİLYAR DOLARLIK TİCARET HACMİ

Türkiye'nin sağlık teknolojilerindeki üretim ve dış ticaret kapasitesinde tıbbi cihaz sektörü de önemli bir ekonomik büyüklüğe sahip.

2025 yılında sektörün dış ticaret hacmi yaklaşık 4,5 milyar dolar olarak gerçekleşti.

Aynı dönemde tıbbi cihaz ihracatı 1,3 milyar dolar seviyesine ulaştı.

Bununla birlikte sektörün ihracatının ithalatı karşılama oranı, 2026 yılının ilk beş ayında yüzde 46 olarak kaydedildi.

Bu oran, tıbbi cihaz sektöründe yerli üretim ve ihracat kapasitesinin geliştirilmesi için hâlâ önemli bir alan bulunduğunu ortaya koyuyor.

SAĞLIKTA YERLİLEŞMEDE YENİ DÖNEM

2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı kapsamında açıklanan hedefler, Türkiye'nin sağlık teknolojilerinde daha güçlü bir üretim altyapısı oluşturma arayışını ortaya koyuyor.

Aşıdan biyoteknolojik ilaca, kanser tanı kitlerinden tıbbi cihazlara kadar geniş bir alanda planlanan çalışmaların temelinde ithalat bağımlılığını azaltmak, arz güvenliğini güçlendirmek ve yerli teknolojileri uluslararası pazarlara taşımak bulunuyor.

Ancak belirlenen hedeflerin somut sonuçlara dönüşmesinde projelerin finansmanı, araştırma altyapısı, klinik çalışmalar, üretim kapasitesi ve uluslararası sertifikasyon süreçleri belirleyici olacak.

Türkiye'nin önümüzdeki dönemde sağlık alanında yalnızca kendi ihtiyaçlarını karşılayan değil, aynı zamanda geliştirdiği teknolojileri başka ülkelere de sunabilen bir üretim merkezi haline gelmesi hedefleniyor.