ATATÜRK’ÜN MİRASI 88 YILDIR YAŞIYOR

10 Kasım 1938’de saat 09.05’te Dolmabahçe Sarayı’nda hayata gözlerini yuman Büyük Önder, Türk milletinin hafızasında bağımsızlığın, millî egemenliğin ve çağdaşlaşma hedefinin simgesi olarak yerini koruyor. 2026 yılında 103’üncü yaşına giren Türkiye Cumhuriyeti’nin temellerini atan Atatürk, yalnızca askerî başarılarıyla değil, devlet yönetiminden eğitime, ekonomiden tarıma kadar pek çok alanda gerçekleştirdiği dönüşümle de tarihe geçti.

SELÂNİK’TEN TÜRKİYE’NİN GELECEĞİNE UZANAN YOL

Mustafa Kemal Atatürk, 1881 yılında Selanik’te dünyaya geldi. Annesi Zübeyde Hanım’ın isteğiyle Hafız Mehmet Efendi’nin mahalle mektebinde başladığı öğrenim hayatını, babası Ali Rıza Efendi’nin arzusuyla geçtiği Şemsi Efendi Mektebi’nde sürdürdü ve ilkokul eğitimini burada tamamladı.

Ortaöğreniminde önce Selanik Mülkiye Rüştiyesi’ne devam eden Mustafa Kemal, daha sonra kendi isteğiyle askerî eğitime yöneldi. Selanik Askerî Rüştiyesi’nin ardından Manastır Askerî İdadisi’ne girdi ve buradan ikincilikle mezun oldu. Askerî eğitiminin yanı sıra yabancı dil öğrenimine de önem veren Mustafa Kemal, Selanik’te bulunduğu dönemlerde Fransızca dersleri aldı.

İstanbul’da 1899 yılında Harp Okulu’na giren Mustafa Kemal, 1902’de teğmen rütbesiyle mezun oldu. Harp Akademisi eğitimini ise 1905 yılında kurmay yüzbaşı rütbesiyle tamamladı.

ASKERLİK HAYATINDA ÖNE ÇIKAN GÖREVLER

Kurmaylık stajı için 1905 yılında Şam’daki 5. Ordu emrine atanan Mustafa Kemal, Suriye bölgesindeki hizmetleri dolayısıyla Beşinci Rütbeden Mecidi Nişanı ile ödüllendirildi. 1907 yılında merkezi Manastır’da bulunan 3. Ordu Karargâhı'na atandı ve Selanik’teki kurmay şubede görevlendirildi.

Mustafa Kemal, 1909 yılında İstanbul’da meydana gelen 31 Mart Vakası’nı bastırmak amacıyla oluşturulan Hareket Ordusu’nda görev aldı. 1910’da Arnavutluk’taki isyanın bastırılması için düzenlenen harekâta katıldı.

İtalya’nın 1911 yılında Trablusgarp’a asker çıkarması üzerine bölgeye gönderilen Mustafa Kemal, Tobruk ve Derne’de Türk kuvvetlerini başarıyla yönetti. 6 Mart 1912’de Derne Komutanlığına atandı. Balkan Savaşı’nın başlamasıyla Gelibolu ve Bolayır’daki birliklerle görev aldı; Dimetoka ve Edirne’nin geri alınmasında etkili oldu.

1913 yılında Sofya Ataşemiliterliğine atanan Mustafa Kemal, Birinci Dünya Savaşı’nın başlaması üzerine cephede görev almak istediğini Başkomutanlık Vekâletine bildirdi.

“VATANIN MÜDAFAASINDAN DAHA YÜCE BİR VAZİFE OLAMAZ”

Sofya’daki görevinde kalmasının daha uygun görüldüğünün kendisine bildirilmesi üzerine Mustafa Kemal, Başkomutan Vekili Enver Paşa’ya yazdığı mektupta cephede görev alma isteğini şu sözlerle dile getirdi:

“Vatanın müdafaasına ait faal vazifelerden daha mühim ve yüce bir vazife olamaz. Arkadaşlarım muharebe cephelerinde, ateş hatlarında bulunurken ben Sofya'da ataşemiliterlik yapamam. Eğer birinci sınıf subay olmak liyakatinden mahrumsam, kanaatiniz bu ise lütfen açık söyleyiniz.”

Bu girişimin ardından Mustafa Kemal, 1915 yılında Tekirdağ’da kurulacak 19. Tümen Komutanlığına atandı. Çanakkale Cephesi’nde gösterdiği başarılar, askerî kariyerinin en önemli dönüm noktalarından biri oldu.

ÇANAKKALE’DE TARİHE GEÇEN KOMUTANLIK

Gelibolu Yarımadası’na çıkarma yapan ve Conkbayırı yönünde ilerleyen düşman kuvvetleri, Mustafa Kemal’in komutasındaki 19. Tümen birliklerinin müdahalesiyle durduruldu. Çatışmalar sırasında askerlerine verdiği moral ve mücadele kararlılığı, Çanakkale savunmasının önemli unsurlarından biri oldu.

Mustafa Kemal’in askerlerine söylediği “Cephaneniz yoksa süngünüz var.” sözü, savaşın hafızasında yer eden ifadeler arasında yer aldı.

Conkbayırı taarruzu sırasında göğsüne isabet eden şarapnel parçasının cebindeki saate çarpması, Mustafa Kemal’in hayatta kalmasını sağladı. Çanakkale’deki askerî başarısıyla öne çıkan Mustafa Kemal Paşa, “Anafartalar Kahramanı” olarak tanındı.

Çanakkale’nin ardından Doğu Cephesi’nde 16. Kolordu Komutanlığına atanan Mustafa Kemal, 1916 yılında Rus saldırılarını durdurdu. Bitlis ve Muş’un geri alınmasında görev yaptı ve bu cephede generalliğe terfi etti.

İŞGAL ALTINDAKİ ÜLKEDEN MİLLÎ MÜCADELE’YE

1917 yılında Filistin ve Suriye’deki 7. Ordu Komutanlığına atanan Mustafa Kemal Paşa, bölgedeki gelişmeleri yakından takip etti. İngiliz kuvvetlerinin ilerleyişi ve Osmanlı ordusunun karşı karşıya olduğu tehlikeler konusunda İstanbul’u bilgilendirdi.

Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı ile 7. Ordu’nun lağvedilmesinin ardından emrindeki birliklerin komutasını devreden Mustafa Kemal Paşa, 1918 yılında İstanbul’a döndü.

13 Kasım 1918’den 16 Mayıs 1919’a kadar İstanbul’da kalan Mustafa Kemal, ülkenin içinde bulunduğu durumu yakın arkadaşlarıyla değerlendirdi. İşgaller karşısında bağımsızlığın ancak milletin kararlılığıyla kazanılabileceği düşüncesiyle harekete geçti.

Ülkenin kurtuluşu için tarihî yolculuğuna çıkan Mustafa Kemal Paşa, 19 Mayıs 1919’da Samsun’a ulaştı. Bu tarih, Millî Mücadele’nin başlangıcı olarak Türk tarihindeki yerini aldı.

AMASYA, ERZURUM VE SİVAS: MİLLÎ İRADENİN YÜKSELİŞİ

Mustafa Kemal, 22 Haziran 1919’da yayımladığı Amasya Genelgesi ile milletin bağımsızlığının yine milletin azim ve kararlılığıyla kurtarılacağını ilan etti. Ardından askerlik görevinden ve kendisine verilen resmî görevden ayrılarak Millî Mücadele çalışmalarını sürdürdü.

23 Temmuz 1919’da Erzurum’da, 4 Eylül 1919’da ise Sivas’ta toplanan kongrelere başkanlık etti. Bu kongrelerde alınan kararlarla vatanın bütünlüğünün korunması, millî bağımsızlığın sağlanması, manda ve himayenin kabul edilmemesi ilkeleri ortaya konuldu.

Millî iradeye dayalı yeni bir yönetimin temelleri bu süreçte atıldı. Mücadelenin örgütlenmesi ve milletin ortak hedef etrafında birleşmesi, Kurtuluş Savaşı’nın başarıya ulaşmasında belirleyici rol oynadı.

23 NİSAN 1920: MİLLÎ EGEMENLİĞİN TARİHÎ ADIMI

Türkiye Büyük Millet Meclisi, 23 Nisan 1920’de Ankara’da açıldı. Mustafa Kemal Atatürk, Meclis Başkanı ve Hükümet Başkanı seçildi. Böylece millî egemenliğe dayalı yeni bir yönetim anlayışının en önemli kurumu hayata geçti.

TBMM’nin açılmasından 17 gün önce, 6 Nisan 1920’de Mustafa Kemal’in talimatıyla Anadolu Ajansı kuruldu. Millî Mücadele’nin sesini ülke içinde ve dünyada duyurmak amacıyla kurulan ajans, savaşın gelişmelerini kamuoyuna aktardı ve Türkiye’nin bağımsızlık mücadelesinin önemli tanıklarından biri oldu.

Osmanlı Hükümeti ile İtilaf Devletleri arasında 10 Ağustos 1920’de imzalanan Sevr Antlaşması ise Ankara’da kurulan millî yönetim tarafından kabul edilmedi. Atatürk, antlaşmanın Türkiye’nin siyasi, adli, ekonomik ve mali bağımsızlığını ortadan kaldırmayı hedeflediğini belirterek bu belgeyi tanımadıklarını açıkladı.

SAKARYA’DAN BÜYÜK TAARRUZ’A ZAFER YOLU

İtilaf Devletleri’nin desteğiyle İzmir’i işgal eden Yunan kuvvetlerinin Anadolu içlerine ilerleyişi, 1921 yılında yapılan Birinci ve İkinci İnönü savaşlarında durduruldu.

23 Ağustos 1921’de başlayan Sakarya Meydan Muharebesi, Millî Mücadele’nin en kritik dönüm noktalarından biri oldu. Başkomutan Mustafa Kemal Paşa, savaş sırasında verdiği “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır.” emriyle savunmanın yalnızca belirli bir çizgide değil, vatanın her karışında yapılacağını ortaya koydu.

22 gün süren Sakarya Meydan Muharebesi, Türk ordusunun zaferiyle sonuçlandı. Bu başarının ardından TBMM tarafından Mustafa Kemal Atatürk’e Mareşal rütbesi ve Gazi unvanı verildi.

Sakarya Zaferi sonrasında 13 Ekim 1921’de Kars Antlaşması, 20 Ekim 1921’de ise Fransa ile Ankara Antlaşması imzalandı. Bu gelişmeler, Türkiye’nin uluslararası alandaki konumunu güçlendirdi.

Türk ordusu, 26 Ağustos 1922’de Mustafa Kemal Atatürk’ün başkomutanlığında Büyük Taarruz’u başlattı. 30 Ağustos 1922’de Dumlupınar’da kazanılan Başkomutan Meydan Muharebesi, işgal kuvvetlerinin yenilgiye uğratılmasında belirleyici oldu.

Türk ordusu, ilerleyişini sürdürerek 9 Eylül 1922’de İzmir’e girdi. Ardından 11 Ekim 1922’de Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı ve işgal altındaki Türk topraklarının boşaltılması süreci başladı.

LOZAN ANTLAŞMASI İLE BAĞIMSIZLIK TESCİLLENDİ

Kurtuluş Savaşı’nın askerî zaferle sonuçlanmasının ardından Türkiye’nin bağımsızlığının uluslararası alanda tanınması için diplomatik süreç başladı.

Türkiye heyetine İsmet İnönü’nün başkanlık ettiği Lozan görüşmeleri sonucunda 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması imzalandı. İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya’nın katıldığı görüşmeler sonucunda Türkiye’nin bağımsızlığı uluslararası alanda kabul gördü.

Atatürk, Lozan Antlaşması’nı Türk milletine karşı uzun yıllar boyunca hazırlanan ve Sevr Antlaşması’yla sonuçlandırılmak istenen planların boşa çıkarılması olarak değerlendirdi.

29 EKİM 1923: CUMHURİYET İLAN EDİLDİ

Millî egemenliğe dayalı yeni devletin yönetim biçiminin belirlenmesi yönündeki çalışmalar, Cumhuriyet’in ilanıyla sonuçlandı.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’i ilan etti. Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.

1938 yılında hayatını kaybedene kadar dört kez Cumhurbaşkanlığı görevine seçilen Atatürk, Cumhuriyet’in kuruluş ve gelişme sürecine liderlik etti.

14 Haziran 1926’da kendisine yönelik İzmir suikastı girişimi engellendi. Girişimin ardından Anadolu Ajansına yaptığı açıklamada, şahsından çok Cumhuriyet’in hedef alındığını belirterek şu tarihî değerlendirmede bulundu:

“Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır.”

24 Kasım 1934’te çıkarılan kanunla Mustafa Kemal’e “Atatürk” soyadı verildi. Bu soyadının başkaları tarafından kullanılması da yasaklandı.

EKONOMİDEN TARIMA, EĞİTİMDEN DIŞ POLİTİKAYA YENİ TÜRKİYE

Atatürk, Cumhuriyet’in ilanından sonra ülkenin ekonomik ve toplumsal kalkınmasına yönelik kapsamlı adımlar attı. Sanayileşmenin hızlandırılması ve ekonomik bağımsızlığın güçlendirilmesi amacıyla 1933 yılında Beş Yıllık Sanayi Planı uygulamaya konuldu.

Türkiye’nin uluslararası ilişkilerinde de önemli gelişmeler yaşandı. Milletler Cemiyeti üyeliği, Balkan Antantı, Montrö Boğazlar Sözleşmesi ve Sadabat Paktı gibi adımlar, ülkenin dış politikadaki konumunu güçlendirdi.

Tarım ve çiftçiye özel önem veren Atatürk, üretimin artırılması, tarımın geliştirilmesi ve verimsiz toprakların değerlendirilmesi için çalışmalar yürüttü. 1925 yılından itibaren çiftliklerde planlı tarımsal faaliyetler gerçekleştirildi. Tarımın ülke ekonomisindeki stratejik önemine dikkat çekerek üretimin ve çiftçinin desteklenmesini savundu.

Atatürk’ün kalkınma anlayışı, yalnızca ekonomik büyümeyi değil; eğitim, bilim, teknoloji ve toplumsal gelişmeyi de kapsıyordu.

HATAY’IN VATANA KATILMASI İÇİN MÜCADELE ETTİ

Atatürk’ün yakından takip ettiği konulardan biri de Hatay’ın geleceğiydi. Hatay meselesini “Benim şahsi meselemdir.” sözleriyle ifade eden Atatürk, bölgenin Türkiye’ye katılması için diplomatik ve siyasi girişimlerde bulundu.

Bu hedef, Atatürk’ün vefatından sonra, 1939 yılında Hatay’ın Türkiye’ye katılmasıyla gerçekleşti.

10 KASIM 1938: TÜRKİYE’Yİ YASA BOĞAN VEDA

57 yıllık yaşamı boyunca askerî ve siyasi mücadelelerle Türk milletinin bağımsızlığı ve geleceği için çalışan Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938 sabahı saat 09.05’te İstanbul Dolmabahçe Sarayı’nda hayatını kaybetti.

Atatürk’ün vefatı yalnızca Türkiye’de değil, dünyanın pek çok ülkesinde de büyük üzüntüyle karşılandı. Türk milleti, bağımsızlık mücadelesinin önderini ve Cumhuriyet’in kurucusunu kaybetmenin derin acısını yaşadı.

ATA’NIN SON YOLCULUĞU ANITKABİR’E UZANDI

Atatürk’ün naaşı, 16 Kasım 1938’de Dolmabahçe Sarayı’nın tören salonunda katafalka konuldu. 19 Kasım’da düzenlenen törenin ardından Yavuz Zırhlısı ile İzmit’e götürüldü. Buradan trenle Ankara’ya uğurlandı.

20 Kasım’da Ankara’da devlet yetkilileri ve yabancı ülke temsilcileri tarafından karşılanan naaş, Türkiye Büyük Millet Meclisi önünde düzenlenen törenin ardından 21 Kasım 1938’de Ankara Etnografya Müzesi’ndeki geçici kabrine konuldu.

Atatürk’ün naaşı, yapımı tamamlanan Anıtkabir’e nakledildiği 10 Kasım 1953’e kadar Etnografya Müzesi’nde kaldı. Büyük Önder, bugün Ankara’da bulunan Anıtkabir’de ebedî istirahatini sürdürüyor.

Aradan geçen 88 yıla rağmen Atatürk’ün bağımsızlık, millî egemenlik, Cumhuriyet ve çağdaşlaşma düşünceleri Türk milletinin yolunu aydınlatmaya devam ediyor.

Gazi Mustafa Kemal Atatürk, yalnızca bir dönemin lideri değil, kurduğu Cumhuriyet ve bıraktığı eserlerle Türkiye’nin ortak tarihinin en önemli isimlerinden biri olarak anılıyor.